Przed chwilą wydał album „Martwe morze”, na którym nie brakuje ulicznych historii, osobistych wspomnień i refleksji nad przemijaniem. Nie interesuje go rapowanie o rzeczach, które nigdy się nie wydarzyły. Stawia na autentyczność, a konsekwencja w działaniu pozwoliła mu dotrzeć do współpracy z takimi postaciami jak Pezet, Włodi czy Ero. Rozmawiamy o nowej płycie, literaturze, trudnych doświadczeniach i drodze z Przemyśla do Warszawy.
Ryszard Kapuściński powiedział kiedyś, że na każdą zapisaną stronę przypada sto przeczytanych. Słuchając twojej nowej płyty, odniosłem wrażenie, że ty również lubisz regularnie karmić głowę kolejnymi lekturami.
Sam dotarłem do literatury, która jest dla mnie ciekawa. Jeśli chodzi o wcześniejsze przygody z książkami, to jakoś specjalnie nie interesowałem się czytaniem ani w szkole, ani po jej ukończeniu. Zacząłem po nie sięgać dopiero wtedy, kiedy trafiłem na autorów, którzy mnie zainteresowali. Dzisiaj książki zajmują u mnie na tyle dużo miejsca, że jednocześnie jestem w trakcie czytania wielu tytułów. Aktualnie czytam biografię Matthew Perry’ego, która naprawdę zajebiście mi siedzi, bo lubię takie mroczne rzeczy. Chętnie sięgam też po reportaże i literaturę faktu. W kolejce czeka „Czarny łabędź” Taleba. Ostatnio czytałem „Rzezimieszka z Brzeskiej na Pragę do mafii mokotowskiej”. Dzisiaj dziewczyna kupiła mi nowego Żulczyka, ale jeszcze do niego nie siadałem. Lubię książki Grzesiuka, takie jak „Boso, ale w ostrogach” czy „Pięć lat kacetu”. Mimo że już je przeczytałem, często do nich wracam. Świetną lekturą jest też wywiad rzeka „Desperado” z Tomaszem Stańką. Mam na półce „Kulisy rodziny Soprano”, oparte na podcastach Michaela Imperiolego i Steve’a Schirripy. Słuchaj, mam też „Depesze z ulic Chicago”, rzeczy wydawnictwa Czarne, książki Bukowskiego. Kiedyś zacząłem również czytać „Wory. Tajemnice rosyjskiej supermafii”.
Czyli lubisz mroczny klimat?
Inspirują mnie takie książki, ale nie przemycam ich fragmentów do swoich tekstów. Wiem, że czytanie ukształtowało mój warsztat pisarski. Kiedyś miałem tak, że jeśli dużo czytałem, czułem, jakby mój magazynek był naładowany i pisanie przychodziło mi z łatwością. Obecnie gdzieś mi to uciekło. Zwykle jest tak, że kiedy czytam, później nie siadam już do pisania wersów, bo z reguły robi się późno i nie mam na to czasu. Rano trzeba przecież wstać do pracy (śmiech). Czasami zapisuję sobie w notatniku jakieś zwroty, a nawet pojedyncze słowa, które szczególnie mi siedzą. Później okazuje się, że można z nich zrobić tytuł płyty albo kawałka. Każda forma, która może rozwinąć mój rap, jest dla mnie odpowiednia. Lubię przyziemne rzeczy, takie bliskie ulicy - zawsze mi to odpowiadało. Uważam, że mój rap jest dokumentalny, bo mówię w nim o rzeczach, które naprawdę się wydarzyły. Przykładowo w numerze „Tiffany” mam wers: „back to business i nie żyje stary skinhead”. Ten skinhead naprawdę nie żyje. To był mój znajomy.
Opowiesz jego historię?
To tragiczna historia, bo przegrał swoje życie z alkoholem. Beton był z Przemyśla i należał do tych, którzy zawsze byli gotowi do bitki – interesowały go zadymy i picie alkoholu. Wyznawał też wartości skinheadowskie i odkąd pamiętam, był związany z tą kulturą. Niestety jego los potoczył się tak, że zadławił się we śnie własnymi wymiocinami i zmarł. Odszedł więc w... nawet nie wiem, jak to nazwać – niewdzięczny sposób. Był tak pijany, że nie był w stanie nad tym zapanować. Na albumie wspominam też o „Superwizjerze”, bo faktycznie jeden z odcinków kręcono na moim osiedlu. Nie mogę jednak zbyt wiele powiedzieć na ten temat w wywiadzie, bo ta sytuacja dotyczy pewnego koleżki, który się ukrywał. A że pochodził z rodziny prawniczej, był łakomym kąskiem dla mediów. To grubsza historia, nie ma sensu szerzej jej poruszać.
Tak jak mówiłem wcześniej, podchodzę do muzyki w sposób dokumentalny, co wiąże się z tym, że moje utwory nie ukazują się zbyt często.
Jak powiedział mi kiedyś Włodi – lepiej zostawić niedosyt niż przesyt.
Jestem za tym. Dlatego na mojej nowej płycie jest tyle numerów, ile jest. Nie ukrywam jednak, że chciałbym nagrywać więcej, ale muszę wyrobić w sobie nawyk pisania o rzeczach, które się nie wydarzyły. Wyobraźnia działa różnie i czasami można przemycić w tekstach naprawdę ciekawe historie. To, co do tej pory napisałem, w 90% jest prawdą. Taki rap zawsze mnie interesował i na takim się wychowałem. Przykładem może być Prodigy z Mobb Deep, który od zawsze bardzo mi odpowiadał. Dziś rap poszedł w różnych kierunkach, ale ja wciąż mam w sobie tęsknotę za latami 90. Nie chodzi mi jednak o robienie oldschoolowego rapu, tylko o - nazwijmy to - tworzenie prawdziwej muzyki.
Będąc jeszcze przy temacie mroku, na podstawie tego, co dziś mi opowiadasz, można wysnuć tezę, że w życiu widziałeś wiele skrajnych sytuacji?
Trochę tego było, ale trudno mi powiedzieć, czy widziałem tego dużo, czy mało. Wychowując się na osiedlu, może nie widzi się śmierci na co dzień, ale wiadomo, że tu jakiś sąsiad umiera na zawał, tu znajomy popełnia samobójstwo, a ktoś inny zapija się na śmierć. Ona krąży. Na płycie zarapowałem, że duchy tych ludzi nadal są na osiedlu. Niedawno zmarł mój ojciec, więc tym razem doświadczyłem śmierci z bliska i musiałem ją przepracować, jak każdy dorosły człowiek. Zdecydowanie wolę mierzyć się z takimi rzeczami, niż uciekać w używki.
Po śmierci rodzica zacząłeś inaczej patrzeć na życie?
Na pewno dopiero wtedy tak namacalnie dotarło do mnie, jak krótkie jest życie. Wcześniej doświadczałem śmierci znajomych, ale nie docierało to do mnie z taką siłą jak w momencie, kiedy odszedł mój ojciec. To wydarzenie bardzo zmieniło moje postrzeganie rzeczywistości. Zacząłem mocniej uświadamiać sobie, że czas jest ograniczony i nie mamy wpływu na to, ile go nam zostało. Wiem, że świadomość śmierci może być dla niektórych przerażająca, ale takie są fakty. Nie chcę od nich uciekać ani udawać, że jest inaczej. Jestem realistą i mam świadomość przemijania.
Śmierć któregoś z raperów szczególnie mocno przeżyłeś?
Kiedy zmarli Prodigy z Mobb Deep i MF DOOM, poczułem się tak, jakbym otrzymał cios. Trudno było mi pogodzić się z myślą, że nie usłyszę już ich kolejnych nagrań. Szczególnie w przypadku DOOM-a miałem poczucie, że chciałbym jeszcze dostać od niego nową muzykę, ale siłą rzeczy wiedziałem, że to już się nie wydarzy. Cieszę się, że po śmierci Prodigy'ego ukazała się nowa płyta Mobb Deep na podkładach Alchemista. Lubię ją, pasuje mi, a z pośmiertnymi wydawnictwami bywa przecież różnie. Nie przesadzam jednak z żałobą po śmierci ludzi, których osobiście nie znałem. Nie wrzucam ich zdjęć na Instagram, bo staram się nie łączyć umierania z mediami społecznościowymi. Moim zdaniem nie jest to miejsce na publikowanie tak dołujących treści.

Zostawmy już temat śmierci, ale pozostańmy jeszcze na Instagramie. Jakiś czas temu na profilu T.Love pojawił się twój kawałek...
Lubię łączyć różne gatunki muzyczne. Na poprzedniej płycie zaprosiłem zespół Komety, który w Warszawie ma wręcz legendarny status. Wspólnie nagraliśmy punkowy numer. Kiedy byłem dzieciakiem, kawałek „Chłopaki nie płaczą” leciał dosłownie wszędzie w radiu. Oczywiście chciałbym też kiedyś nagrać coś z Muńkiem, bo uważam go za króla polskiej piosenki. Interesują mnie artyści, którzy mają coś do powiedzenia i wyrazistą osobowość. W przypadku T.Love nie było zresztą żadnego wcześniejszego kontaktu. Po prostu udostępnili mój numer. Jest w nim wers: „Puściłem sobie stary T.Love, myślę, jak wychowałbym syna”. Jakimiś kanałami ten kawałek do nich dotarł. Wiem, że Muniek go sprawdził i powiedział, że to fajny, oldschoolowy rap, którego dobrze się słucha. Myślę, że jest zaznajomiony z rapem i wie, co jest pięć. W ogóle zdziwiłem się, że chciało im się sprawdzać twórczość jakiegoś rapera z podziemia. To nie jest kokieteria – mam świadomość, że nie jestem wyhajpowany ani obecny w mainstreamie.
Ale masz też na koncie udział w mainstreamowym projekcie. Mam na myśli twoją obecność na albumie Pezeta „Muzyka komercyjna”.
Bardzo ciekawym doświadczeniem była dla mnie trasa koncertowa z Pezetem, na której występowałem w roli gościa. Miałem przyjemność zagrać kilka numerów na Torwarze przed około siedmioma tysiącami osób. Dzięki mojej obecności na jego płycie część słuchaczy Pezeta dotarła również do mojej muzyki, choć w tym momencie robimy z Pawłem nieco inny rap. Nadal mamy kontakt, jesteśmy kumplami. Zresztą jeszcze przed tym wywiadem rozmawialiśmy. Pezet bardzo mi pomógł i zrobił to bezinteresownie. Zaangażował się w wydanie „Tutto Passa” w Koka Beats, mimo że album nie zapowiadał komercyjnego sukcesu. Od początku we mnie wierzył i dał mi szansę. Dzisiaj jestem jednak w takim momencie, w którym chcę działać samodzielnie. Stąd dystrybucja w Stephurcie i większy udział mojej własnej inwencji w tym projekcie. Przy nowej płycie jestem jednocześnie artystą i project managerem. Lubię mieć wszystko dopięte na ostatni guzik. Pracuję nad tym, żeby ewentualnie pluć sobie w brodę, a nie komuś innemu.
Pamiętasz, jak się poznaliście?
Poznałem go w mieszkaniu u Małolata. Pewnego dnia przyszedł Pezet, chwilę pogadaliśmy i tyle. Nie wiąże się z tym żadna niesamowita historia. Na początku nie wiedział nawet, że rapuję. Pierwszy raz usłyszał mnie w utworze „Backstage” z płyty Małolata. Później pojawiły się próby zaproszenia mnie na płytę Płomień 81, ale temat się rozmył. Finalnie nagraliśmy z Żytem i Małolatem remix „Powiedz na osiedlu”. Z czasem nasza znajomość rozwijała się naturalnie. Ja zaprosiłem go na swój album „Zapomniałem podlać kwiaty”, a później również na „Tutto Passa”. Naszą ostatnią współpracą jest „Nikogo nie kocham”, który zanotował niewyobrażalne odsłuchy. Lubię ten numer, mimo że jest nostalgiczny i opowiada o sposobie życia, który znam ze starych czasów.
Zastanawiam się, w jaki sposób udało ci się zdobyć szacunek takich osób jak Pezet, Włodi czy Ero. Myślałeś kiedyś nad tym, co sprawiło, że obdarzyli cię takim zaufaniem?
Jeszcze rok temu nie powiedziałbym, że nagram coś z Włodim, Erosem, Weną, Biakiem czy Zkibwoyem. Wymyśliłem sobie te kawałki i udało mi się je zrealizować. Nie wiem, chyba po prostu jestem sobą, jestem autentyczny i myślę, że to odpowiada ludziom, z którymi robię rap. To ich zachęca do współpracy ze mną. Jestem taki sam jak w swoich kawałkach. Kiedy moja dziewczyna ich słucha, czasem się uśmiecha, bo wie, że to, o czym rapuję, naprawdę się wydarzyło. Druga sprawa jest taka, że rapuję nie od wczoraj. Pracowałem nad swoim warsztatem i kawałki, które im wysyłam, reprezentują odpowiedni poziom. Droga z Przemyśla do nagrywek z takimi ludźmi nie była prosta, ale jestem dobrym przykładem na to, że konsekwencja popłaca. Autentyczność połączona z konsekwencją przyniosła owoce. Wiesz, kiedy pochodzisz z małego miasta, ten sposób myślenia też w sobie nosisz. Mieszkam w Warszawie już kilka lat, ale nie czuję się obywatelem dużego miasta. Nadal mam w sercu te małe mieściny, które nie są szczególnie atrakcyjne. Nie miałem w życiu wielu perspektyw. Czasem było ciężko, nie było pracy, ale zawsze powtarzałem sobie, że trzeba robić rzeczy.
Dlaczego wyprowadziłeś się z Przemyśla?
Część moich znajomych, którzy zostali na miejscu, nie pokierowali swoim życiem w dobrym kierunku. Moje ambicje nie pozwalały mi się stoczyć, dlatego cały czas myślałem o tym, że muszę działać. Przez kilka lat mieszkałem w Wielkiej Brytanii, gdzie trochę zjadłem chleba, później wróciłem i zaliczyłem jeszcze kilka różnych miejsc. Finalnie wylądowałem w miarę miękko. Jestem zdrowy i robię swoje – to dla mnie najważniejsze.
Przemyśl jest dziś zapomnianym regionem?
Całe Podkarpacie jest przemielone, bo jest tam sporo biedy, brakuje perspektyw i pomysłu na życie. Ludzie z mojego miasta albo wyjeżdżali do większych ośrodków, albo za granicę. Niewielka część zostawała na miejscu, bo perspektywy były praktycznie żadne. To nie jest tak, że możesz po prostu złożyć CV i dostać pracę. Może coś znajdziesz, ale najczęściej w hurtowni za marne pieniądze albo na budowie u kolegi, który załatwi ci jakieś zajęcie. Trudny temat. Moje powroty do Przemyśla czasami przypominają mi, że naprawdę nie było łatwo dojść do miejsca, w którym jestem teraz. Dużo musiałem przejść, żeby moja muzyka zaczęła być doceniana. To świetna sprawa, że możemy dziś robić wywiad o mojej twórczości i że ktoś ją dostrzega, docenia.
Na płycie powiedziałeś, że widziałeś „polskie bagno i martwe morze”. Na koniec porozmawiajmy więc o jaśniejszych odcieniach życia – podróżach.
Moja kobieta wyciąga mnie do tych jaśniejszych i ciekawszych miejsc. Gdybym był sam, pewnie nadal tkwiłbym w jakimś bezsensie. Czasem ktoś musi pociągnąć cię w górę. Lubię obskurne miejsca, brudne kamienice i uliczny klimat, ale lubię też pojechać tam, gdzie jest pięknie i rosną palmy. Byliśmy w Jordanii, Wietnamie, na Filipinach, zwiedziliśmy sporo Włoch, byliśmy też na Islandii. Trochę tego świata udało mi się zobaczyć. W Wietnamie zwróciłem uwagę na to, że jest tam nie tylko pięknie, ale też widać sporo biedy. Mimo to ludzie są uśmiechnięci i odnoszą się do siebie z sympatią. Zawsze zastanawiam się, dlaczego osoby biedniejsze mają w sobie więcej uśmiechu niż te zamożne.